Nga Ethem Aga
Ka pak çështje që arrijnë të prekin njësoj zemrën e çdo shqiptari, pavarësisht moshës, profesionit apo vendit ku jeton. Një prej tyre është TOKA. Për shqiptarët, toka nuk është thjesht një sipërfaqe e regjistruar në kadastër, një pronë me dokumente apo një vlerë ekonomike. Ajo është kujtesë, identitet, histori, sakrificë dhe trashëgimi, qe brez pas brezi mbetet ne memorien e cdo shqipetari.
Nga fëmija që dëgjon gjyshin të tregojë historinë e familjes, deri te i moshuari që ka kaluar gjithë jetën duke punuar arën e tij, toka mbetet një nga temat më të ndjeshme dhe më emocionale të shoqërisë shqiptare, nga Preveza ne Sanxhak e nga Ulqini ne Presheve.
Një lidhje që vjen nga historia
Historia e shqiptarëve është e lidhur ngushtë me tokën. Për shekuj me radhë, familjet shqiptare kanë luftuar, kanë sakrifikuar dhe kanë punuar për të ruajtur pronat e tyre. Në shumë raste, kufijtë e një parcele nuk janë përcaktuar vetëm nga dokumentet, por edhe nga kujtesa kolektive e brezave.
Në kulturën shqiptare, toka nuk konsiderohet thjesht pasuri materiale. Ajo shihet si një amanet që kalon nga një brez te tjetri. Pikërisht për këtë arsye, debatet që lidhen me pronën, kthimin e saj, legalizimin, kompensimin apo zhvillimin urban ngjallin reagime të forta emocionale dhe kto debate nuk eshte se do te perfundojne neser.
TOKA si identitet familjar
Për shumë shqiptarë, veçanërisht në zonat rurale, toka është pjesë e historisë familjare. Çdo parcelë ka një histori, nuk ka cope toke qe te mos kete emrin e saj, si per shembull : Bardhoshja, Arapia, Kodra Liut, Kroj Beqirit, Moçka, Fanarja, Lamorja, Kercuni i Zi…etj etj. Aty janë ndërtuar shtëpi, janë rritur fëmijë, janë mbjellë pemë dhe janë krijuar kujtime që zgjasin për breza.
Edhe shqiptarët që jetojnë prej dekadash jashtë vendit ruajnë një lidhje të fortë me tokën e tyre. Shpesh, investimi i parë që bëjnë në Shqipëri është rikonstruksioni i shtëpisë së vjetër familjare ose blerja e një trualli në vendlindje. Kjo tregon se lidhja me tokën nuk është thjesht ekonomike, por edhe emocionale.
Një çështje që kërkon drejtësi
Pikërisht sepse toka është kaq e rëndësishme për shqiptarët, çdo problem që lidhet me pronësinë krijon ndjeshmëri të madhe publike. Konfliktet e pronës, zvarritjet administrative, mbivendosjet e dokumenteve dhe pasiguritë juridike kanë krijuar për vite me radhë tensione dhe mosbesim.
Qytetarët kërkojnë një gjë të thjeshtë: siguri juridike dhe respekt për të drejtën e pronës. Pa këtë garanci, është e vështirë të ndërtohet një shoqëri e qëndrueshme dhe një ekonomi moderne.
TOKA dhe zhvillimi ekonomik
Toka nuk është vetëm pjesë e së kaluarës, por edhe çelës i së ardhmes. Bujqësia, turizmi, investimet dhe zhvillimi i infrastrukturës varen nga një sistem i qartë dhe i drejtë pronësie.
Kur prona është e mbrojtur dhe e sigurt, investimet rriten. Kur qytetarët kanë besim se prona e tyre respektohet, ata janë më të gatshëm të investojnë dhe të kontribuojnë në zhvillimin e vendit.
Prandaj, mbrojtja e tokës nuk është vetëm çështje emocionale apo historike; është edhe një domosdoshmëri ekonomike.
Një ndjenjë që bashkon brezat
Në një kohë kur shumë tema ndajnë shoqërinë shqiptare, toka mbetet një nga ato pak çështje që bashkon brezat. Fëmijët mësojnë që herët historinë e pronës së familjes. Të rinjtë e shohin si mundësi për të ardhmen. Të moshuarit e konsiderojnë amanetin më të çmuar që do t’u lënë pasardhësve.
Për këtë arsye mund të thuhet se shqiptarët, nga 9 deri në 99 vjeç, mbeten jashtëzakonisht të ndjeshëm ndaj çështjes së tokës. Jo sepse ajo ka vetëm vlerë materiale, por sepse përfaqëson një pjesë të identitetit të tyre.
Në fund, toka është shumë më tepër sesa një pronë. Ajo është kujtesa e familjes, lidhja me vendlindjen, dëshmia e historisë dhe garancia e vazhdimësisë së brezave. Dhe për sa kohë që këto vlera do të mbeten të gjalla, edhe ndjeshmëria e shqiptarëve ndaj tokës do të mbetet po aq e fortë.